789 bet:ព្រះធម៌ និង​នយោបាយ

ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ច្រើន​យល់​ថា​មិន​ត្រូវ​​យក​ធម៌ មក​លាយឡំ​នឹង​រឿង​នយោបាយ​​ឡើយ។ ក្នុង​ផ្នត់​គំនិត​របស់​ខ្មែរ ធម៌​ជា​រឿង​ពុទ្ធចក្រ ឯ​នយោបាយ​ជា​រឿង​អាណាចក្រ។ មើល​តាមរយៈ​ការ​បែងចែក​ចក្រ​គ្នា​នេះ យើង​អាច​​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ខ្មែរ​មិន​ទាន់​​ស្គាល់​ថា​តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​ធម៌?​តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​ព្រះធម៌​និង​តើ​​អ្វី​ទៅ​ជា​​នយោបាយ​នៅ​ឡើយ​។
នៅក្នុង​ចិត្ត​គំនិត​មនុស្ស​ខ្មែរ​ទូទៅ​ពាក្យ​ថា ធម៌​មិន​គឺ​អ្វី​ដទៃ​ក្រៅពី​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ក្នុង​សាសនា​សម្រាប់​ធ្វើការ​សូត្រ បួងសួង​សុំ​សេចក្តី​សុខ និង​ជា​គ្រឿង​សក្ការ​បូជា​ដោយ​រំពឹង​ថា ធម៌​អាច​ធ្វើឲ្យ​គេ​បាន​បុណ្យ ហើយ​ធម៌​មិន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ជីវិត​របស់​មនុស្ស​សាមញ្ញ​ឡើយ តែ​ធម៌​នៅក្នុង​គម្ពីរ​នៅក្នុង​វត្ត មិន​ត្រូវ​យក​មក​ប្រឡាក់ប្រឡូស​ក្នុង​រឿង​ជីវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ឡើយ។ ធម៌ គឺ​ធម្មជាតិ គឺ​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង​ដែល​​កើត​មាន​ក្នុង​លោក រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ជីវិត​មនុស្ស​សត្វ។ លក្ខណៈ​មួយ​នៃ​ធម៌​គឺ​វា​ជា​ទុក្ខ (បែកធ្លាយ) វា​ធន់​ទ្រាំ​នៅ​ជា​អមតៈ​មិន​បាន ព្រោះ​វា​ជា​ការ​ផ្គុំ។ មូលហេតុ​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​ស្វែងរក​ធម៌ ត្រាស់ដឹង​ធម៌ គឺ​មកពី​មាន​ទុក្ខ ឬ​​បញ្ហា​ជីវិត​​ដែល​កំពុង​កើត​មាន​ជាក់ស្តែង។ ព្រះពុទ្ធ​មិន​បាន​បង្កើត​សាសនា​ប្រពៃណី​ ឬ​ក៏​ពិធីកម្ម​តាម​ជំនឿ​ងងឹត​ងងុល​ឡើយ តែ​ធម៌​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់ដឹង ជា​ដំណើរ​ធម្មជាតិ​ដែល​បង្កើត​បាន​ជា​ជីវិត​ រួម​ទាំង​បញ្ហា​ដែល​ជាប់​​មក​ជាមួយ​ជីវិត។ ពាក្យ​ថា​ស្វែងរក​ធម៌​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា រក​ផ្លូវ​គេច​ចេញ​ពី​សង្គម​ទៅ​តាំង​ខ្លួន​នៅ​ទី​ខ្ពស់​​ដាច់​ពី​សង្គម​មនុស្ស​នោះ​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ គឺ​ស្វែងរក​របៀប​នៃ​ការ​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​ជីវិត​ដែល​កំពុង​កើត​មាន​ក្នុង​សង្គម​​ជាក់ស្តែង​តែ​ម្ដង។ របៀប​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជីវិត​ជាក់ស្តែង​នេះ​ជា​សិល្បៈ​នៃ​ការ​រស់។ នេះ​ហើយ​ជា​មេរៀន​ធម៌​ ឬ​ព្រះធម៌។ ព្រះធម៌​ជា​មេរៀន​ដែល​សិក្សា​ពី​ធម៌។ តែ​មាន​អ្នក​យល់​ខុស​មួយ​ចំនួន​ដែល​បដិបត្តិ​ធម៌​ក្នុង​ន័យ​គ្រាន់តែ​ជា​អបិយ​ជំនឿ​សម្រាប់​រំដោះ​គ្រោះ ឬ​បួងសួង​សុំ​សុខ​បែប​ពិធី​សាសនា​ទៅវិញ ទើប​បង្ក​ឲ្យ​សង្គម​ខ្មែរ​មាន​ភាព​ស្ពឹក​ស្រពន់ មនុស្ស​ខ្មែរ​ប្រែ​ជា​ទន់ជ្រាយ​លែង​ចេះ​គិត​ពិចារណា​បែប​​ហេតុ​ផល យូរៗ​ទៅ​កាន់​តែ​ក្រ​ទៅៗ​ និង​រឹត​តែ​នាំឲ្យ​មនុស្ស​ក្នុង​សង្គម​ឲ្យ​មាន​ភាព​អាត្មានិយម​ច្រើន​ឡើង។ គោល​បំណង​នៃ​ការ​ស្វែងរក​ការ​ត្រាស់​ដឹង​​របស់​ព្រះពុទ្ធ គឺ​យក​​មេរៀន​ដែល​សិក្សា​អំពី​ធម៌​មក​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជីវិត​ជាក់ស្តែង។ មេរៀន​ដំបូង​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​បាន​បងៀន គឺ​របៀប​នៃ​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ ៤ ​យ៉ាង នោះ​គឺ (អរិយ​សច្ចធម៌​ ៤ )។ ទី ១.ទុក្ខ​ (បញ្ហា​) ទី​២.ទុក្ខ​សមុទយ​ (ហេតុ​ដែល​​នាំឲ្យ​មាន​បញ្ហា) ទី ៣.ទុក្ខនិរោធ (ទស្សន​វិស័យ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា) និង​ទី ៤ គឺ​ទុក្ខនិរោធគាមិនី​បដិបទា​(ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​នៃ​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា និង​ផ្លូវ​ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​បញ្ចប់​បញ្ហា)។ បញ្ហា​អ្វី​ក៏ដោយ​ក្នុង​ជីវិត​សុទ្ធតែ​អាច​យក​របៀប​នៃ​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ទាំង ៤ ​តាម​គោល​ព្រះធម៌​ធ្វើ​ជា​គោលការណ៍​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បាន​ទាំងអស់។ ការ​ដែល​មិន​ស្គាល់​មិន​យល់​ធម៌​នេះ​ហើយ ទើប​ខ្មែរ​​លិច​លឹប​លង់​លក់​នៅក្នុង​ពិធី​សាសនា។ នេះ​មិនមែន​ជា​ការ​បដិបត្តិ​ធម៌​ទេ។ ទុក្ខ គឺជា​របស់​សកល​កើត​មាន​ជាទូទៅ​លើ​មនុស្ស​គ្រប់ៗ​គ្នា មិន​មែន​មាន​តែ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា ឬ​សាសនា​ដទៃ​ណា​នោះ​ទេ។ ទុក្ខ ឬ​បញ្ហា គឺ​កើត​មាន​ឡើង​ចំពោះ​មនុស្ស​គ្រប់រូប ដោយ​រាប់​ទាំង​អ្នក​នយោបាយ និង​ទាំង​អ្នក​មិន​ចូលចិត្ត​រឿង​នយោបាយ​ផង​ដែរ។ ចំណែកឯ​វិធី​រំលត់​ទុក្ខ (ទុក្ខនិរោធគាមិនី​បដិបទា) ឬ​របៀប​ដោះស្រាយ​បញ្ហា ក៏​ត្រូវ​តែ​ជា​របស់​សកល​ដោយ​មិន​មាន​បែងចែក​ព្រំដែន​និកាយ​សាសនា​ថា ជា​ពលរដ្ឋ​ ឬ​អ្នក​នយោបាយ​ឡើយ។ ជំងឺ​គឺជា​ជំងឺ​សកល ថ្នាំ​ព្យាបាល​ជំងឺ​នោះ​ក៏​ត្រូវ​តែ​ជា​ថ្នាំ​សកល​ដែរ។ ព្រះពុទ្ធ​មិន​បាន​បង្រៀន​របៀប​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ថា ទុក​សម្រាប់​តែ​អ្នក​សាសនា​ណា​មួយ ឬ​ក៏​ទុក​សម្រាប់​តែ​ពួក​អ្នក​បួស​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ក៏​សម្រាប់​អ្នក​នយោបាយ​យក​ទៅ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​​ជាតិ​​ផង​ដែរ។ ព្រះធម៌​មិនមែន​ជា​សាសនា​​​ដែល​ផ្អែក​ទៅលើ​​ជំនឿ​ងងឹត​ងងុល​ឡើយ។ ដូច្នេះ​ការ​ដែល​អ្នក​សាសនា និង​អ្នក​មិន​ស្គាល់​ធម៌​លើក​ឡើង​ថា មិន​ត្រូវ​យក​ព្រះធម៌​ទៅ​លាយឡំ​ជាមួយ​នឹង​​រឿង​​នយោបាយ គឺជា​រឿង​ដែល​មិន​ត្រឹមត្រូវ​ឡើយ។ ក្នុង​ន័យ​ត្រឹមត្រូវ​មិនមែន​យក​ព្រះធម៌​មក​លាយឡំ​​នឹង​​រឿង​នយោបាយ​​ឡើយ តែ​គឺ​យើង​យក​គោល​ព្រះធម៌​មក​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នយោបាយ​តែ​ម្ដង។ ទុក្ខ ឬ​បញ្ហា គឺជា​អរិយសច្ចៈ​ទី ១ ជា​ធម៌​ដែល​ត្រូវ​កំណត់​ដឹង។ បញ្ហា​នយោបាយ​ក៏​ជា​ធម៌​ដែល​យើង​ត្រូវ​យល់​ដឹង និង​ដោះស្រាយ​ដោយ​គោល​ព្រះធម៌។ ព្រះធម៌​នឹង​គ្មាន​តម្លៃ​ទេ​ប្រសិន​បើ​មិន​អាច​យក​មក​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជាក់ស្តែង​បាន​។ ព្រះពុទ្ធ​បង្រៀន​នូវ​របស់​ពីរ​យ៉ាង គឺ​ទុក្ខ​ និង​វិធី​នៃ​ការ​រំលត់​ទុក្ខ​នោះ (បញ្ហា និង​របៀប​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​)​។ នយោបាយ គឺជា​ឧបាយ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ពលរដ្ឋ។ ឯ​ព្រះធម៌​ជា​មេរៀន​ដែល​សិក្សា​ឲ្យ​ស្គាល់​ធម៌ ដើម្បី​ឲ្យ​អាច​រស់នៅ​ស្រប​នឹង​លក្ខណៈ​របស់​ធម៌។ បញ្ហា​ដែល​​ពលរដ្ឋ​នៅតែ​មិន​អាច​ទទួល​យក​ព្រះធម៌ មក​ធ្វើ​ជា​មាគ៌ា​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នយោបាយ​បាន​នោះ គឺ​ព្រោះ​តែ ទី​ ១ ពួកគាត់​យល់​ច្រឡំ​ថា​ព្រះធម៌ គឺជា​សាសនា​ដែល​វិសេស​ផុត​ពី​រឿង​លោកិយ ទុក​គ្រាន់​ថ្វាយ​បង្គំ​បួងសួង​សុំ​ទៅ​ឋាន​សួគ៌ និង​ទី ២ គាត់​យល់​ថា​នយោបាយ​គឺជា​រឿង​មិន​ស្អាតស្អំ ដូច្នេះ​គាត់​មិន​​ត្រូវ​យក​វា​ទៅ​ប្រឡាក់​ជាមួយ​នឹង​សាសនា​ដ៏​ស្អាតស្អំ​របស់​ពួកគាត់។ តើ​ធម៌​ជា​អ្វី? តើ​វា​ជា​រឿង​ស្រមើស្រមៃ​​អរូបិយ​រឿង​ជាតិ​មុន​ជាតិ​ក្រោយ រឿង​សួគ៌​នរក​រឿង​សាសនា ទុក​សម្រាប់​តែ​សូត្រ​បួងសួង ឬ​ក៏​ធម៌​ជា​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង​​ដែល​កើតឡើង​មក​ក្នុង​លោក ក្រោម​ច្បាប់​ធម្មជាតិ​គឺ​អនិច្ចំ ទុក្ខំ និង​អនត្តា​ដែល​រាប់​ទាំង​រឿង​នយោបាយ​ផង​ដែរ​​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា? ទុក្ខ​​មាន​នៅ​​គ្រប់​ជីវិត ហើយ​គ្រប់​ជីវិត​សុទ្ធតែ​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​រឿង​នយោបាយ។ នយោបាយ​គឺជា​បញ្ហា​ដែល​​យើង​ទាំងអស់​គ្នា​ត្រូវ​ដោះស្រាយ។ ការ​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​នយោបាយ គឺជា​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជីវិត។ បើ​កាល​ណា​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​មាន​សេចក្តី​ស្ងប់ នាំឲ្យ​សង្គម​នោះ​ក៏​មាន​សេចក្តី​ស្ងប់​ដែរ។ តែ​សង្គម​នោះ​នឹង​គ្មាន​សេចក្តី​ស្ងប់​ឡើយ ប្រសិន​បើ​មាន​តែ​ការ​សម្ងំ​សូត្រធម៌ ឯ​រឿង​សង្គម​នៅ​មិន​ទាន់​បាន​ដោះស្រាយ​រួច។ រឿង​ធម៌​ដោះស្រាយ​ស្ថានភាព​ផ្លូវចិត្ត​ពលរដ្ឋ ឯ​រឿង​នយោបាយ​​ដោះស្រាយ​ជីវភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​។ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មិន​ត្រឹមតែ​មិន​ចូលចិត្ត​តែ​ថែម​ទាំង​ស្អប់ខ្ពើម​រឿង​នយោបាយ​ចាត់ទុក​ការងារ​នយោបាយ​​ថា​ ជា​ការ​បោកប្រាស់​ខ្មៅ​កខ្វក់ អ្នក​ដែល​អាច​ធ្វើ​នយោបាយ​បាន​លុះត្រា​តែ​អ្នក​នោះ​ពូកែ​ខាង​​បោកប្រាស់។ ក្នុង​ន័យ​ត្រឹមត្រូវ​នយោបាយ​ជា​សិល្បៈ​នៃ​ការ​ឈាន​ដល់​សម្រេច​គោលដៅ​ដោយ​​ប្រាសចាក​នូវ​ភាព​អាត្មានិយម។ វា​មិនមែន​ជា​មុខរបរ​រកស៊ី​ទេ ប៉ុន្តែ​ជា​ការងារ​សម្រាប់​​បុគ្គល​ដែល​មាន​ចិត្ត​សប្បុរស ហើយ​​​ធ្វើ​ការងារ​ដើម្បី​ជួយ​សង្គ្រោះ​មនុស្ស​ និង​សង្គម​ជាតិ។ តើ​នៅពេល​ណា​ទៅ​ទើប​នយោបាយ​ត្រូវ​បាន​ពលរដ្ឋ​ឲ្យ​តម្លៃ​វិញ? គឺ​នៅពេល​ណា​ដែល​​​ពលរដ្ឋ​មាន​ការ​យល់ដឹង តាមដាន​ព័ត៌មាន​សង្គម​ឲ្យ​បាន​​ទៀងទាត់ មាន​ចំណេះ​ដឹង​អាច​ធ្វើការ​វិភាគ​​ពិចារណា​ពី​ទង្វើ​របស់​អ្នក​នយោបាយ​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​សកម្មភាព​លើ​ទីលាន​នយោបាយ។ ប្រទេស​យើង​បច្ចុប្បន្ន​ល្បី​ខាង​ពុករលួយ ជា​ប្រទេស​ក្រីក្រ​ មនុស្សធម៌​ធ្លាក់​ចុះ អំពើ​អសីលធម៌​កើនឡើង (រាប់​ទាំង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នកបួស) និង​ជា​ប្រទេស​យក​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ​ដាក់​ជា​ឈ្មោះ​ស្រា​មាន​ទាំង​រូប​​​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ដ៏មហស្ចារ្យ​បិទ​នៅលើ​ដប​ស្រា​ទៅវិញ។ រាប់​ជំនាន់​មក​ហើយ​ពលរដ្ឋ​ត្រូវ​ទ្រាំ​រស់​ក្រោម​អំណាច​គាបសង្កត់ ខ្លះ​ក៏​ត្រូវ​ខ្ចាត់ព្រាត់​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទាសករ​​​នៅ​​បរទេស​។ តើ​ទាំងអស់​នេះ​មាន​ដើមហេតុ​មកពី​អ្វី? តើ​មកពី​ជាតិ​មុន​បាន​​សាង​កម្មក្រាស់ ឬ​មកពី​ជាតិ​នេះ​ល្ងង់​ពេក​ឲ្យ​គេ​បោក​បាន? ប្រទេស​ធ្លាក់​មក​ដល់​ស្ថានភាព​បែប​នេះ បើ​មិន​មកពី​ខ្មែរ​យក​ធម៌​ទៅ​ដាក់​តែ​ក្នុង​វត្ត យក​ធម៌​ទៅ​ចង​ផ្អោប​រឹត​នឹង​រឿង​សាសនា យក​ធម៌​ទៅ​ដាក់​លើ​ហ៊ឹង​ទុក​ដុត​ធូប​ថ្វាយ​បង្គំ​សុំ​ទៅ​ឋានសួគ៌​ទេ តើ​មកពី​ហេតុអ្វី​វិញ​ទៅ? បើ​មិន​ដោយសារ​ពលរដ្ឋ​ខ្ជិល​គិត​រឿង​នយោបាយ តើ​មកពី​ហេតុ​អ្វី​វិញ​ទៅ? បញ្ហា​សព្វ​យ៉ាង​ដែល​កំពុង​តែ​កើតឡើង​នៅក្នុង​សង្គម​សព្វថ្ងៃ គឺ​ដោយសារ​តែ​ពាក្យ​​ថា​មិន​ត្រូវ​យក​ធម៌​មក​លាយឡំ​នឹង​រឿង​នយោបាយ។ គឺ​ពាក្យ​ហ្នឹង​ឯង​ដែល​បំផ្លាញ​ខ្មែរ។ ខ្មែរ​តែង​ដង្ហោយ​ហៅ​រក​ព្រះបាទ​ធម្មិក ពោល​គឺ​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រកប​ដោយ​ធម៌​មក​ជួយ​សង្គ្រោះ​។ ខ្មែរ​ស្អប់​ណាស់​អ្នក​ដឹកនាំ​ចិត្ត​អាក្រក់ ចង់​បាន​ណាស់​អ្នក​ដឹកនាំ​ណា​ដែល​មាន​គុណធម៌។ តែ​គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ​​ណាស់​​ព្រោះ​ថា​រើស​ហើយ​រើស​ទៀត រាប់​ជំនាន់​មក​ហើយ​ក៏​ខ្មែរ​នៅ​តែ​មិន​ដែល​រើស​បាន​អ្នក​ដឹកនាំ​ដែល​មាន​គុណធម៌​សោះ​រើស​បាន​តែ​អ្នក​ដែល​គ្មាន​គុណធម៌​។ អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​អាសូរ​នោះ គឺ​កំពុង​តែ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​មិន​ចេញ ហើយ​កំពុង​តែ​ដង្ហោយ​ហៅ​រក​ធម្មិក បែរ​ជា​ពេល​មាន​គេ​យក​ធម៌​មក​ដោះស្រាយ​រឿង​នយោបាយ បែរ​ជា​ចោទ​ថា ជា​ពួក​ទមិឡ​អត់​សាសនា ចោទ​គេ​ថា យក​ធម៌​មក​លាយឡំ​នឹង​រឿង​នយោបាយ​ទៅវិញ​។ តាម​មើល​ខ្មែរ​ប្រហែល​​រង់ចាំ​គ្រូ​វេទមន្ដ​មក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ហើយ​មើល​ទៅ។ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​សព្វ​បែប​យ៉ាង​របស់​ខ្មែរ ដើម្បី​រក​បាន​ព្រះបាទ​ធម្មិក​ដែល​អាច​ឆ្លើយតប​ចំពោះ​ការ​ដង្ហោយ​ហៅ​របស់​ខ្មែរ ពោល​គឺ​ដើម្បី​រក​បាន​អ្នក​កាន់​ការងារ​ស្រុកទេស​ដែល​មាន​ការ​ទទួល​ខុសត្រូវ លុះត្រា​តែ​កែប្រែ​ផ្នត់​គំនិត​ពលរដ្ឋ​ឲ្យ​មាន​ការ​ភ្ញាក់​រឭក​មាន​ការ​ពិចារណា​ប្រកប​ដោយ​ហេតុផល​​ និង​យល់ដឹង​ពី​ការ​ទទួល​ខុសត្រូវ​របស់​ខ្លួន​ចំពោះ​វាសនា​ប្រទេស​ជាតិ​ជា​មុន​សិន។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​គឺ​ពន្យល់​ពលរដ្ឋ​ឲ្យ​ងើប​ចាក​ជំនឿ​សាសនា បែរ​មក​បដិបត្តិ​​ព្រះធម៌ និង​ឲ្យ​ចេះ​ស្រឡាញ់​​រឿង​នយោបាយ។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ គឺ​លុប​បំបាត់​ផ្នត់​គំនិត​ដែល​ថា ព្រះធម៌ និង​នយោបាយ គឺជា​រឿង​ផ្សេង​ពី​គ្នា​ចេញ​ពី​ខួរក្បាល​ខ្មែរ។ យើង​ត្រូវតែ​រើ​របង​អាណាចក្រ និង​ពុទ្ធចក្រ​ចេញ​ពី​ភូមិឋាន​ខ្មែរ ដោយ​ដាក់​ជំនួស​វិញ​នូវ​ពាក្យ​ថា​ ព្រះធម៌​ដែល​ជា​មេរៀន​ត្រាស់​ដឹង​របស់​ព្រះពុទ្ធ។

monk-10

ជា​រួម​នៅក្នុង​សង្គម​ជាតិ​មួយ​នយោបាយ គឺជា​រឿង​ដែល​សំខាន់​បំផុត​មិន​អាច​មិន​ដឹងឮ​មិន​ចូលរួម​ទេ ព្រោះ​រឿង​នយោបាយ ជា​ឆ្នាំងបាយ​របស់​ពលរដ្ឋ ហើយ​នយោបាយ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​ពលរដ្ឋ និង​វាសនា​អនាគត​ប្រទេស​ជាតិ​ទាំង​មូល​។ ពលរដ្ឋ​ម្នាក់ៗ​មាន​កាតព្វកិច្ច​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព​​នយោបាយ​ប្រកប​ដោយ​ការ​យល់ដឹង និង​ទំនួល​ខុសត្រូវ​៕

ប៉ាង វ៉ាន់ថោន

ដកស្រង់ពី កាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍

About បញ្ញាលង្ការោ

ជីវិតមានតិចកុំច្បិចធ្វើបាប ថ្នាក់ថ្នមសុខភាពសម្រាប់សាងល្អ សន្សំធម៌ស្អាតសង្វាតធម៌ស ឱ្យដូចជាស្កររក្សារសផ្អែម๛
អត្ថបទនេះត្រូវបាន​ផ្សាយក្នុង វិភាគទានច្បាប់។ ប៊ុកម៉ាក 789 bet:តំណភ្ជាប់​អចិន្ត្រៃ​យ៍​